روزنامه نگاري نرم: در تعامل یا تقابل با ديپلماسي

مقاله زير بررسي اجمالي يک تحقيق علمي درباره تاثير نرم خبر و روزنامه نگاري انتقادي در سياست خارجه امريکاست.
ماتئو بائوم استاديار علوم اجتماعي مدرسه جان اف کندي دانشگاه هاروارد در سال 2003 کوشيد با انتشار اين تحقيق و نظريات مشابه ديگرش به همگان ثابت کند که گرايش مخاطبان به نرم خبر و برنامه هاي مبتني بر ژانر روزنامه نگاري نرم که در مواقعي بستري براي رشد روزنامه نگاري انتقادي است ، نه تنها مردم امريکا را از سياست خارجه دولت غافل کرده ، بلکه حتي در پاره اي از موارد در برابر آن قرار داده و توانسته است آن را با شکست مواجه کند.
در يک کلام بائوم بر اين باور است که روزنامه نگاري انتقادي و روزنامه نگاري نرم ، مخاطبان را درخصوص مسائل کلان دولت و ملت بي توجه ، بي اعتماد و بي انگيزه مي کند و اجازه نمي دهد آنها در امور رايج مملکت خود و جهان پيرامونشان مشارکتي فعال داشته باشند. در اين که بائوم حامي رسانه هاي جريان حاکم و سياست خارجه دولت امريکاست و تلاش مي کند تا مبلغ نوعي از اطلاع رساني کاناليزه شده از طريق مجاري خاص خبري به مخاطبان باشد شکي نيست. با اين همه ، هر چقدر انتقادهاي او از روزنامه نگاري انتقادي که مي تواند سياست خارجه امريکا يا هر دولت ديگري را به چالش بکشد، قابل بحث و تامل و در پاره اي موارد بدون ترديد مردود است ؛ انتقادهاي او از روزنامه نگاري نرم که سوق دهنده افکار عمومي به دور شدن از امور رايج مملکت يا جهان پيرامون آنهاست تا حد زيادي به جا و قابل تامل است.

در بيستم آگوست سال 1998 بيل کلينتون ، رئيس جمهور امريکا درست 3 روز پس از اداي شهادت درباره روابط جنسي اش با مونيکا لوينسکي با موشکهاي کروز برخي پايگاه هاي احتمالا متعلق به تروريست ها در افغانستان و سودان را مورد حمله قرار داد. حمله موشکي در ساعت 1.30 بعدازظهر به وقت شرق امريکا آغاز شد. تا عصر آن روز و پيش از آن که روزنامه هاي صبح فردا روي دکه ها بنشينند، تقريبا سه چهارم مردم از اين حملات خبردار شده بودند.در طول هفته بعد، بخش اخبار عصرگاهي 3 شبکه بزرگ تلويزيوني امريکا (سي.بي.اس ، ان.بي.سي و اي.بي.سي) بشدت اين موضوع را پوشش دادند.
براساس آمار ارائه شده از سوي Lexiss و Nexis در عرض يک هفته 69 گزارش و خبر درباره اين حادثه روي آنتن رفت.
شگفت اين که برنامه هاي سرگرمي محور و مبتني بر نرم خبر مانند «Entertainment tonight»، Access to Hollywood» و «Tonight Show» نيز به اين موضوع علاقه مند شده و آن را به طور مبسوط پوشش دادند.

اما شمار بيشتري از بينندگان تماشاي مرتب برنامه هاي مبتني بر نرم خبر و روزنامه نگاري انتقادي را به آنچه که همه شبکه هاي خبري کابلي برايشان گردآوري مي کنند، ترجيح مي دهند. در عين حال به همان اندازه يا حتي بيشتر از آن ترجيح مي دهند در ساعات شبانگاهي به تماشاي نمايش هاي تلويزيوني مبتني بر نرم خبر بنشينند تا برنامه هاي خبري شبانگاهي.
نتيجه اين که بينندگان تلويزيون به طور حتم خبر حملات موشکي را درست همان گونه که مي توانستند از شبکه هاي خبري کابلي دريافت کنند، آن را از طريق نمايش هاي تلويزيوني مبتني بر نرم خبر دريافت کرده اند، اما چرا بايد اهميت داد که مردم چنين خبر مهمي را از کجا دريافت کرده اند؟
موضوع اين است که هر يک از اين مجاري خبري تصوير بسيار متفاوتي از حوادث به فرد ارائه مي کردند. در حالي که پوشش خبري شبکه هاي تلويزيوني خبري غالبا روي تاکتيک هاي نظامي و پيامدهاي سياسي حملات متمرکز شده بود، رسانه هاي مبتني بر روزنامه نگاري انتقادي و حتي روزنامه نگاري نرم تقريبا به صورت اختصاصي روي تشابهات مرموزي بين حوادث دنياي واقعي و فيلم «سگ را بجنبان» تاکيد مي کردند.
از نگاه منتقداني چون بائوم نويسنده کتاب «نرم خبر به جنگ مي رود» رسانه هاي مبتني بر روزنامه نگاري نرم و روزنامه نگاري انتقادي سبب شده اند مردم امريکا نسبت به امور سياسي کشور خود بي اهميت شده و همه چيز را حتي جنگ و صلح را به بازي انگارند.
اگرچه افرادي مانند بائوم بر اين باورند که رسانه هاي مبتني بر نرم خبر با وجود سرگرمي محور بودنشان ، پوشش خبري بسيار تاثيرگذاري از بحران هاي سياست خارجه امريکا ارائه مي کنند. با اين همه ، اين کار سبب شده است لايه هاي مياني و عمومي جامعه امريکا که به طور سنتي علاقه اي به اخبار سياسي ندارند، به طرز گسترده و به صورتي کاملا تصادفي از طريق برنامه اي که هدف اصلي آن سرگرمي است از اخبار و اطلاعات مربوط به چنين حوادثي مطلع شوند. از اين رو، اين استاد ارتباطات اجتماعي مدرسه جان اف کندي دانشگاه هاروارد نتيجه مي گيرد که در معرض اطلاعات مربوط به سياست خارجه قرار گرفتن از طريق رسانه هاي مبتني بر نرم خبر ممکن است تاثيري بسيار متفاوت از آنچه منابع خبري سنتي بر بيننده مي گذارند، داشته باشد.
با اين همه ، بسياري از اين منتقدان در پي يافتن پاسخي دقيق به اين پرسش بوده اند که آيا رسانه هاي مبتني بر سخت خبر و نرم خبر اساسا به طور سيستماتيک در روش پوشش بحران هاي خارجي با يکديگر تفاوت دارند يا خير و پيامدهاي بعدي هر يک از اين تفاوتها روي نگرش عمومي نسبت به سياست خارجه چگونه است.
آنچه فردي مانند ماتئو بائوم در بحث تاثيرات منفي روزنامه نگاري نرم بر سياست خارجه کشوري مانند امريکا به دنبال اثبات آن است به طور خلاصه اين است که اولا انواع مختلف آدمها ممکن است در مواجهه با اطلاعات و اخبار مربوط به سياست خارجه که در رسانه هاي خبري مبتني بر نرم خبر ارائه مي شود عکس العمل هاي متفاوتي از خود نشان دهند، اما بيشتر آنها به طور کاملا تاثيرپذير سياست خارجه را بسيار سطحي و تمسخرآميز در خواهند يافت. او سپس معتقد است که ميان مصرف نرم خبر، مشارکت سياسي و تمايل به حمايت از ديدگاه بين المللي گراي سياست خارجه امريکا، ارتباطي بسيار منظم وجود دارد.
در نهايت بائوم معتقد است کم اطلاع ترين اعضاي جامعه از لحاظ سياسي که بزرگترين مصرف کنندگان نرم خبر هستند، نسبت به ديگر همتايان آگاه تر خود از لحاظ سياسي که مصرف کنندگان نرم خبر نيستند کمتر به حمايت از سياست خارجه بين المللي گراي امريکا مي پردازند.

حرکت کور به سوي روزنامه نگاري نرم

 

مائوم به اين تمايل آخري در رد کردن و نپذيرفتن اطلاعات مغاير با باورهاي پذيرفته شده قبلي ، به عنوان پذيرش گزينشي اشاره مي کند. مدل پذيرش و قبول نشان مي دهد چون افراد آگاه از لحاظ سياسي از نگرش عميق و وسيع سياسي برخوردارند، نسبت به ديگر همتايان ديگر خود که سواد و آگاهي سياسي کمتري دارند، بهتر مي توانند روش پذيرفتن گزينشي و گزينش پيامهاي دريافتي را به کار بگيرند.
حال آن که ديگران نگرش سياسي خاصي ندارند که تحت تاثير اين اطلاعات از آن رويگردان شوند. از آن گذشته ، به دليل اين که رسانه هاي مبتني بر نرم خبر براي اين به وجود آمده اند تا اطلاعات و اخبار را براي مخاطبان غيرسياسي قابل دسترسي کنند، در صورتي که يک خبر سياسي از طريق آنها منعکس شود، بلافاصله افراد کم اطلاع سياسي در معرض آن قرار گرفته و بدون تامل آن را پذيرا مي شوند.

اما با استناد به ويژگي هاي پوشش خبري مبتني بر نرم خبر و نگرش از پيش تعيين شده و قبلي مصرف کنندگان کم اطلاع ، تاثير مستقيم چنين در معرض قرار گرفتن مي تواند حمايت از سياست خارجه بين المللي گراي امريکا را بالا يا پايين بياورد؛ بنابراين قبل از پيش بيني اين که چطور در معرض نرم خبر يا سخت خبر قرار گرفتن بر نگرش عمومي تاثير مي گذارد، ابتدا بايد اين موضوع را در نظر بگيريم که آيا و چطور رسانه هاي مبتني بر سخت خبر و نرم خبر در پوشش سياست خارجه با يکديگر فرق مي کنند.
در جاي ديگر بائوم بحث مي کند که منابع خبري مبتني بر نرم خبر به منظور خوشايند مخاطبان انبوه سياسي خود دوست دارند تنها دراماتيک ترين و سهل الوصول ترين جنبه هاي بحران هاي خارجي را پوشش دهند. يکي از پيامدهاي آن اين است که آنها تمايل دارند به طرز نامناسبي روي قالبهاي اپيزوديک موضوع تکيه کنند (که تنها بر تجربيات افراد خاص يا گروههاي کوچک تاکيد دارد) تا قالبهاي تماتيک آن (که اخبار را در متن سياسي يا اقتصادي و اجتماعي گسترده تري قرار مي دهد) و دليل آن اين است که قالبهاي نمايشي ، به نظر براي جذب و خوشايند بينندگان بي تفاوت به سياست ارجحيت بيشتري دارد و بسيار ملموس تر است. (اينگار 1991)
از همه اينها گذشته ، رسانه ها و منابع خبري مبتني بر روزنامه نگاري انتقادي در مقايسه با منابع خبري سنتي تمايل بسيار زيادي به تخيل و قضاوت اخلاقي موضوعات مورد پوشش دارند و اين قضاوت معمولا در لابه لاي متن خبر و گزارشي که محتواي فشرده درام انساني دارد، مطرح مي شود. منابع خبري مبتني بر نرم خبر همچنين تمايل زيادي به تمرکز روي موقعيت هايي دارند که مي تواند درام انساني را بشدت افزايش دهد يعني آنچه به خشونت ، خطر و تراژدي مربوط مي شود و البته اين کار را به طرزي کاملا اخلاقي انجام مي دهند. خواسته يا ناخواسته ، رواج اخبار داستاني (اپيزوديک) اشخاصي که در حين مبارزه با دشمنان شيطاني با خطرات گرانسنگي مواجه شده اند جهان را مکاني ناامن و خطرناک نشان مي دهد. در واقع يکي از پيامدهاي ناخواسته راهبردهاي برنامه ريزي مبتني بر نرم خبر که در اصل به منظور سرگرم سازي مخاطبان غيرسياسي بوده اين است که اين گرايش تا حد زيادي به تاکيد روي جنبه هاي منفي و نااميدکننده سياست خارجه امريکا بدل شده است.

در نهايت اين احتمال نيز وجود دارد که دليل عمده علاقه مندي بينندگان به استفاده از برنامه هاي مبتني بر نرم خبر خستگي و دلزدگي شديد آنها نسبت به سياست هاي واشنگتن و در نتيجه فرار و رويگرداني کلي از اخبار سياسي باشد. اين در حالي است که اين دسته از بينندگان ، به صورت سيستماتيک تمايل بيشتر به انزواگرايي و دوري از سياست بين المللي گرايي دارند. اما تحقيق NES در سال 2000 نشان مي دهد که اعتماد به دولت و رسانه ها هرکدام ارتباطي مثبت با مصرف روزانه تاک شوهاي تلويزيوني و ارتباطي منفي با انزواگرايي داشته است.
حال آن که کارآيي سياسي ، علاقه به دولت و نگرش مخاطبان نظرسنجي نسبت به بسياري از موضوعات غير سياسي (مثلا رفتار مناسب و يا کنترل سلاح) هيچ ارتباطي با تماشاي تاک شوها نداشته است. اين موضوع بخوبي تاييد مي کند که استفاده از نرم خبر تنها يک جايگزين براي فرار از سياست نيست